سبزوارى ، عبد الاعلى ، تهذيب الاصول ، ج 1 ، ص 23 . مغنيه ، محمد جواد ، علم اصول الفقه فى ثوبه الجديد ، ص 23 . حكم ر . ك : احكام حكم اخلاقى ر . ك : احكام اخلاقى حكم ارشادى ر . ك : احكام ارشادى حكم استقلالى ر . ك : احكام استقلالى حكم اصل حكم ثابت براى « اصل » در قياس فقهى حكم اصل ، مقابل حكم فرع بوده و عبارت است از حكمى كه براى موضوعى ثابت شده و اراده مىشود كه براى موضوعى ديگر ( فرع ) كه در علت با اصل مشترك است ، اثبات گردد ، مانند : حرمت شرب خمر كه « حكم اصل » ناميده مىشود و مجتهد قصد مىكند به وسيله قياس ، اين حرمت را براى نبيذ نيز كه در علت حرمت ( اسكار ) با خمر مشترك است اثبات نمايد . زحيلى ، وهبه ، اصول الفقه الاسلامى ، ج 1 ، ص 606 . زحيلى ، وهبه ، الوجيز فى اصول الفقه ، ص 58 . طباطبايى حكيم ، محمد تقى ، الاصول العامة للفقه المقارن ، ص 307 . مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 170 . خلاف ، عبد الوهاب ، علم اصول الفقه و خلاصة التشريع الاسلامى ، ص 60 . آمدى ، على بن محمد ، الإحكام فى اصول الأحكام ، ج 1 ، 2 ، ص 273 . حكم اصلى ر . ك : احكام اصلى حكم اضطرارى ر . ك : احكام اضطرارى حكم اعتقادى ر . ك : احكام اعتقادى حكم اقتضايى ر . ك : احكام اقتضايى حكم الزامى ر . ك : احكام الزامى حكم الهى ر . ك : احكام الهى حكم امارى ر . ك : احكام امارى حكم امضايى ر . ك : احكام امضايى حكم انحلالى ر . ك : احكام انحلالى حكم انشائى ر . ك : احكام انشايى حكم تأسيسى ر . ك : احكام تأسيسى حكمت احكام مصالح جعل احكام شرعى حكمت احكام ، مقابل علل احكام بوده و مراد از آن ، مصالح و يا مفاسدى است كه در بيشتر جاها حكمى برآن مترتب مىگردد ، هرچند امكان دارد در مواردى نيز همراه حكم نباشد ، مانند : حكمت نگه‌داشتن عدّه در طلاق كه عبارت است از عدم اختلاط مياه ( نطفه‌ها ) ؛ ولى در جايى هم كه اطمينان وجود دارد كه اختلاط مياه پيش نمىآيد نگه‌داشتن عده واجب است . نكته اول : در بعضى از اسناد ، حكمت احكام و علل احكام ، مترادف فلسفه احكام گرفته شده و هر دو به معناى علت غايى تشريع حكم تفسير شده است . « 1 » نكته دوم : علت حكم ، همان علت مجعول است كه هرجا باشد مجعول هم هست و هرجا نباشد مجعول محقق نمىشود ؛ اما حكمت حكم ، علت جعل حكم است نه علت مجعول و به همين دليل ممكن است حكمت حكم باشد اما مجعول نباشد . « 2 » حكم تحريم ر . ك : حرمت حكم ترخيصى ر . ك : احكام ترخيصى حكم تعارض ر . ك : احكام تعارض حكم تعبدى ر . ك : احكام تعبدى حكم تقيه‌اى ر . ك : احكام تقيه‌اى حكم تكليفى ر . ك : احكام تكليفى حكم تكليفى طريقى ر . ك : تكليف طريقى

--> ( 1 ) . مطهرى ، مرتضى ، آشنايى با علوم اسلامى ، ج 3 ، ص ( 52 - 51 ) . ( 2 ) . نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 1 ، 2 ، ص 496 .